مصدوم بیهوش

فرد بیهوش نمی‌تواند از راه هوایی خود محافظت کند، پس دقیقه نخست از همه مهم‌تر است. این درس بررسی تنفس، وضعیت پایدار به پهلو، غش، تشنج و بیماری ناگهانی را پوشش می‌دهد.

به یاد داشته باشید: این درس جای دوره کمک‌های اولیه را نمی‌گیرد.

در حالت استراحت، نبض فرد بزرگسال 60-80 ضربه در دقیقه و تنفس او 12-18 حرکت تنفسی در دقیقه است.

کسی را بیهوش پیدا کرده‌ام. حالا چه کنم؟

1. راه هوایی را باز کنید. یک دست روی پیشانی. با دو انگشت دست دیگر چانه را بالا ببرید و سر را به عقب خم کنید.
2. 10 ثانیه تنفس را بررسی کنید. هوای بازدم را روی گونه خود حس کنید و قفسه سینه را نگاه کنید.
3. اگر نفس می‌کشد، از وضعیت پایدار به پهلو استفاده کنید.
4. اگر نفس نمی‌کشد، بی‌درنگ احیا را شروع کنید.

هرگز به فرد بیهوش آب ندهید: وارد ریه می‌شود.

دام رایج: بدون خم کردن سر بررسی نکنید، چون ممکن است زبان راه هوایی را بسته باشد. نگاه کردن به قفسه سینه به‌تنهایی هم کافی نیست.

مطلب تکمیلی: احیا چگونه انجام می‌شود

این مطلب از بانک سؤالات نیامده است.

احیای قلبی-ریوی بزرگسال به شکلی که به‌طور گسترده آموزش داده می‌شود: مطمئن شوید با آمبولانس تماس گرفته شده و اگر دستگاه شوک در نزدیکی هست، کسی را به دنبالش بفرستید. پاشنه یک دست را روی مرکز قفسه سینه و دست دیگر را روی آن بگذارید و حدود 5 سانتی‌متر عمق، 100-120 بار در دقیقه فشار دهید. اگر آموزش دیده‌اید، پس از هر 30 فشار 2 تنفس نجات بدهید. اگر نه، فقط فشارها را ادامه دهید. تا رسیدن کمک یا برگشتن تنفس طبیعی ادامه دهید.

وضعیت پایدار به پهلو چیست؟

وضعیتی برای مصدومی که بیهوش است اما نفس می‌کشد و گردش خون دارد.

سر خم‌شده به عقب (1)، بازوی بالایی زیر گونه (2) و زانوی خم‌شده که زمین را لمس می‌کند (3).

زبان نمی‌تواند راه هوایی را ببندد و استفراغ بیرون می‌ریزد. او را به پشت نخوابانید، زیر سرش لوله نگذارید و زبانش را بیرون نکشید.

وقتی کسی غش می‌کند چه کنم؟

غش یعنی کاهش موقت خون‌رسانی به مغز. مصدوم را بخوابانید و پاهایش را بالا ببرید. او را ننشانید، روی صورتش آب سرد نریزید و سیلی نزنید.

مطلب تکمیلی: اگر به هوش نیامد

این مطلب از بانک سؤالات نیامده است.

اگر در حدود یک دقیقه به هوش نیامد، او را مصدوم بیهوش در نظر بگیرید و با آمبولانس تماس بگیرید.

هنگام تشنج چه کنم؟

تشنج معمولاً خودبه‌خود در چند دقیقه پایان می‌یابد، پس بگذارید تشنج پایان یابد.

1. مصدوم را نگه ندارید: این کار باعث شکستگی و دررفتگی می‌شود.
2. دهان را باز نکنید، زبان را نگیرید و چیزی میان دندان‌ها نگذارید.
3. هنگام تشنج سر را به عقب خم نکنید. پس از آن، راه هوایی را باز کنید و تنفس را بررسی کنید.

مطلب تکمیلی: حفظ ایمنی فرد هنگام تشنج

این مطلب از بانک سؤالات نیامده است.

در دوره‌های کمک‌های اولیه این را هم یاد می‌دهند که اشیای خطرناک را دور کنید، زیر سر چیز نرمی بگذارید و مدت تشنج را زیر نظر بگیرید. اگر بیش از 5 دقیقه طول کشید، تکرار شد یا فرد درست به هوش نیامد، با آمبولانس تماس بگیرید.

بیماری ناگهانی چطور؟

وضعیت	چه کنید	چه نکنید
راننده درد شدید و فشارنده قفسه سینه و دشواری تنفس دارد	بی‌درنگ خودرو را متوقف کنید، چراغ خطر را روشن کنید و آمبولانس را به همان محل بخواهید	ادامه رانندگی تا بیمارستان، دادن والرین، یا راه رفتن برای هوای تازه
حمله آسم برونشی	وضعیت نیمه‌نشسته، با قفسه سینه آزاد	خواباندن او
دوست مبتلا به دیابت حالش خوب نیست و از انسولین مطمئن نیست	قند یا مایع شیرین بدهید، چون افت قند خون خطر محتمل است	توصیه به انسولین یا چند ساعت استراحت

قند را فقط به کسی بدهید که هوشیار است: به مصدوم بیهوش نباید چیزی از راه دهان داده شود.

مطلب تکمیلی: اسپری‌های آسم

این مطلب از بانک سؤالات نیامده است.

بسیاری از افراد مبتلا به آسم اسپری تسکین‌دهنده دارند. در دوره‌های کمک‌های اولیه یاد می‌دهند به آن‌ها در استفاده از اسپری خودشان کمک کنید و اگر حمله شدید بود یا آرام نشد، با آمبولانس تماس بگیرید.

خودتان امتحان کنید

راننده‌ای مدت زیادی برای تعویض چرخ چمباتمه زده است، ناگهان بلند می‌شود، هوشیاری‌اش را از دست می‌دهد و می‌افتد.

چه باید کرد؟ پاهایش را بالا ببرید. خون به مغز برمی‌گردد. نشاندن او برعکس عمل می‌کند.

نکات کلیدی

• بیهوش: راه هوایی را باز کنید، سپس 10 ثانیه تنفس را بررسی کنید.
• نفس می‌کشد: وضعیت پایدار به پهلو. نفس نمی‌کشد: بی‌درنگ احیا.
• غش: خوابیده، پاها بالا.
• تشنج: مهار نکنید، چیزی در دهان نگذارید.
• آسم: نیمه‌نشسته. دیابت: قند یا مایع شیرین.

پرسش‌های تمرینی

پرسش 553. هنگام رانندگی، راننده ناگهان از درد شدید و فشارنده قفسه سینه و دشواری تنفس شکایت می‌کند. چه باید کرد؟

1. به او پیشنهاد دهید به نزدیک‌ترین بیمارستان برود.
2. یک لیوان آب و 2 قرص والرین بدهید.
3. بی‌درنگ خودرو را متوقف کنید و چراغ خطر را روشن کنید.
4. به او توصیه کنید کمی راه برود و هوای تازه تنفس کند.

نمایش پاسخ

پاسخ درست: 3. بی‌درنگ خودرو را متوقف کنید و چراغ خطر را روشن کنید.

درد شدید و ناگهانی فشارنده در قفسه سینه همراه با دشواری تنفس، تصویر معمول سکته قلبی و وضعیتی تهدیدکننده جان است. نخستین کار، قطع هرگونه فعالیت و خبر کردن اورژانس است، بنابراین گزینه «بی‌درنگ خودرو را متوقف کنید و چراغ خطر را روشن کنید.» درست است: کسی که ممکن است هوشیاری خود را از دست بدهد نباید پشت فرمان بماند، و چراغ خطر به وسایل نقلیه اطراف هشدار می‌دهد. گزینه «به او پیشنهاد دهید به نزدیک‌ترین بیمارستان برود.» نادرست است، چون به معنای ادامه رانندگی است — باید آمبولانس را به همان محل خبر کرد. گزینه «یک لیوان آب و 2 قرص والرین بدهید.» نادرست است، زیرا والرین آرام‌بخش است، ربطی به درد قلبی ندارد و فقط کمک واقعی را به تأخیر می‌اندازد، و گزینه «به او توصیه کنید کمی راه برود و هوای تازه تنفس کند.» نادرست است، چون فعالیت بدنی نیاز عضله قلب به اکسیژن را بالا می‌برد و درد را بیشتر می‌کند.

پرسش 554. در صورت بروز تشنج، چه کمکی باید به مصدوم ارائه شود؟

1. مصدوم را نگه دارید و تلاش کنید تشنج را مهار کنید.
2. تلاش کنید دهان را باز کنید، زبان را نگه دارید و جسمی میان دندان‌ها بگذارید.
3. تلاش کنید با خم کردن سر مصدوم به عقب راه هوایی را باز کنید.
4. دست نزنید، بگذارید تشنج پایان یابد.

نمایش پاسخ

پاسخ درست: 4. دست نزنید، بگذارید تشنج پایان یابد.

در هنگام تشنج، نگه داشتن مصدوم با زور همان چیزی است که باعث شکستگی و در رفتگی می‌شود، بنابراین گزینه «مصدوم را نگه دارید و تلاش کنید تشنج را مهار کنید.» نادرست است. گزینه «تلاش کنید دهان را باز کنید، زبان را نگه دارید و جسمی میان دندان‌ها بگذارید.» هم نادرست است: دندان‌ها را می‌شکند و دهان را آسیب می‌زند، و تکه شکسته می‌تواند راه هوایی را ببندد. گزینه «تلاش کنید با خم کردن سر مصدوم به عقب راه هوایی را باز کنید.» مربوط به پس از تشنج است، نه در حین آن. تشنج معمولاً ظرف چند دقیقه خودبه‌خود پایان می‌یابد، بنابراین رفتار درست این است که به مصدوم دست نزنید و بگذارید تشنج پایان یابد — اجسام خطرناک را از اطراف او دور کنید و سرش را محافظت کنید — و تنها پس از آن راه هوایی را باز کنید و تنفس را بررسی کنید.

پرسش 558. راننده‌ای هنگام تعویض چرخ خودرو مدت زیادی چمباتمه زده بود. با بلند شدن ناگهانی، سرش را می‌گیرد و با از دست دادن ناگهانی هوشیاری می‌افتد. چه باید کرد؟

1. تلاش کنید او را بنشانید.
2. پاهایش را بالا ببرید.
3. روی صورتش آب سرد بریزید.
4. به صورتش سیلی بزنید.

نمایش پاسخ

پاسخ درست: 2. پاهایش را بالا ببرید.

بلند شدن ناگهانی پس از مدتی طولانی چمباتمه زدن، خون‌رسانی به مغز را برای لحظه‌ای کم می‌کند و فرد از حال می‌رود. بنابراین باید مصدوم را خوابیده نگه داشت و پاهایش را بالا برد تا خون دوباره به مغز برگردد. گزینه «تلاش کنید او را بنشانید.» عکس این کار را می‌کند — سر دوباره بالا می‌رود و غش طولانی‌تر می‌شود — و گزینه‌های «روی صورتش آب سرد بریزید.» و «به صورتش سیلی بزنید.» بر گردش خون اثری ندارند، راهی برای به هوش آوردن کسی نیستند و می‌توانند آسیب برسانند.

پرسش 564. مصدومی که بیهوش است و نفس می‌کشد باید:

1. به پشت خوابانده شود.
2. دهانش باز و زبانش بیرون کشیده شود.
3. به پهلو چرخانده شود و سرش به عقب خم شود.

نمایش پاسخ

پاسخ درست: 3. به پهلو چرخانده شود و سرش به عقب خم شود.

مصدومی که بیهوش است اما نفس می‌کشد، به پهلو و در وضعیت ایمن چرخانده می‌شود و سرش به عقب خم می‌شود. در این وضعیت زبان به عقب نمی‌افتد و راه هوایی را نمی‌بندد، و استفراغ یا خون آزادانه بیرون می‌ریزد و وارد ریه‌ها نمی‌شود. «به پشت خوابانده شود.» دقیقاً همین دو خطر را ایجاد می‌کند: افتادن زبان به عقب و خفگی با استفراغ خود مصدوم. «دهانش باز و زبانش بیرون کشیده شود.» دیگر انجام نمی‌شود: آسیب می‌زند و جایگزین وضعیت درست نیست.

پرسش 568. در حالت استراحت، نبض فرد بزرگسال عبارت است از:

1. 40-60 ضربه در دقیقه.
2. 60-80 ضربه در دقیقه.
3. 80-100 ضربه در دقیقه.

نمایش پاسخ

پاسخ درست: 2. 60-80 ضربه در دقیقه.

در حالت استراحت، نبض فرد بزرگسال 60-80 ضربه در دقیقه است و همین معیاری است که اندازه‌گیری مصدوم با آن سنجیده می‌شود. «40-60 ضربه در دقیقه.» پایین‌تر از حد طبیعی است و برای فرد بزرگسال در حالت استراحت نبضی کند به شمار می‌آید، و «80-100 ضربه در دقیقه.» بالاتر از آن است؛ هر دو نشانه آن است که فرد در حالت استراحت نیست یا مشکلی وجود دارد.

پرسش 569. در حالت استراحت، تنفس فرد بزرگسال عبارت است از:

1. 12-18 حرکت تنفسی در دقیقه.
2. 20-30 حرکت تنفسی در دقیقه.
3. 40-60 حرکت تنفسی در دقیقه.

نمایش پاسخ

پاسخ درست: 1. 12-18 حرکت تنفسی در دقیقه.

در حالت استراحت، تنفس فرد بزرگسال 12-18 حرکت تنفسی در دقیقه است. «20-30 حرکت تنفسی در دقیقه.» تنفس تندشده است و برای فرد بزرگسال در حالت استراحت طبیعی نیست، و «40-60 حرکت تنفسی در دقیقه.» تنفس بسیار تند است که نشانه وضعیت وخیم است.

پرسش 573. پس از یافتن مصدومی که بیهوش است، ابتدا باید:

1. به او آب سرد بنوشانید.
2. او را در وضعیت ایمن به پهلو قرار دهید.
3. دمای طبیعی بدن را حفظ کنید.
4. راه هوایی را باز کنید و تنفس را بررسی کنید.

نمایش پاسخ

پاسخ درست: 4. راه هوایی را باز کنید و تنفس را بررسی کنید.

پس از یافتن مصدوم بیهوش، نخست راه هوایی را باز می‌کنند — سر را به عقب می‌برند و چانه را بالا می‌آورند — و تنفس را بررسی می‌کنند. بقیه اقدامات به همین بستگی دارد: اگر تنفس نباشد، باید بی‌درنگ احیا را آغاز کرد. «او را در وضعیت ایمن به پهلو قرار دهید.» کار درستی است، اما تنها پس از آنکه معلوم شود مصدوم نفس می‌کشد. «دمای طبیعی بدن را حفظ کنید.» در مرحله بعد انجام می‌شود و «به او آب سرد بنوشانید.» برای فرد بیهوش خطرناک است؛ مایع وارد ریه‌ها می‌شود.

پرسش 575. دوست شما که دیابت دارد حالش خوب نیست و به یاد نمی‌آورد آخرین بار کی انسولین مصرف کرده است. در این حالت ابتدا چه باید کرد؟

1. به او قند یا مایع شیرین بدهید.
2. به او پیشنهاد دهید چند ساعت استراحت کند.
3. به او توصیه کنید انسولین تزریق کند.

نمایش پاسخ

پاسخ درست: 1. به او قند یا مایع شیرین بدهید.

در فرد دیابتی، شایع‌ترین و خطرناک‌ترین علت حال بد، پایین بودن قند خون است که ظرف چند دقیقه به از دست رفتن هوشیاری می‌انجامد. پس به او قند یا مایع شیرین می‌دهند: اگر علت، قند پایین باشد حال او زود بهتر می‌شود و اگر قند او در واقع بالا باشد، این مقدار کم آسیب جدی نمی‌زند. «به او توصیه کنید انسولین تزریق کند.» در جهت عکس عمل می‌کند و وقتی قند از پیش پایین است کشنده است، به‌ویژه که او به یاد نمی‌آورد آخرین بار کی انسولین مصرف کرده است، و «به او پیشنهاد دهید چند ساعت استراحت کند.» یعنی از دست دادن وقت، در حالی که حال او به‌سرعت بدتر می‌شود.

پرسش 579. در صورت حمله آسم برونشی در مصدوم، شما باید:

1. او را در وضعیت نیمه‌نشسته قرار دهید.
2. او را بخوابانید و پاهایش را بالا ببرید.
3. او را بخوابانید و پاها را از زانو خم کنید.
4. او را بخوابانید و سر را بالا بیاورید.

نمایش پاسخ

پاسخ درست: 1. او را در وضعیت نیمه‌نشسته قرار دهید.

در حملهٔ آسم برونشی، آنچه دشوار می‌شود بازدم است و مصدوم به وضعیتی نیاز دارد که در آن ماهیچه‌های تنفسی بتوانند به‌طور کامل کار کنند. در وضعیت نیمه‌نشسته قفسهٔ سینه آزاد است، دیافراگم تحت فشار قرار نمی‌گیرد و نفس کشیدن آسان‌تر می‌شود. گزینه‌های «او را بخوابانید و پاهایش را بالا ببرید.»، «او را بخوابانید و پاها را از زانو خم کنید.» و «او را بخوابانید و سر را بالا بیاورید.» همگی به قفسهٔ سینه و دیافراگم فشار می‌آورند و تنها حمله را شدیدتر می‌کنند.

پرسش 581. در صورت غش، مصدوم باید:

1. کمک شود تا وضعیت نیمه‌نشسته بگیرد.
2. با پاهای بالا آورده خوابانده شود.
3. با پاهای خم‌شده از مفصل زانو خوابانده شود.
4. با سر بالا خوابانده شود.

نمایش پاسخ

پاسخ درست: 2. با پاهای بالا آورده خوابانده شود.

علت غش، افت موقتی خون‌رسانی به مغز است، بنابراین مصدوم با پاهای بالا آورده خوابانده می‌شود تا خون از اندام‌ها به مغز بازگردد و هوشیاری برگردد. «کمک شود تا وضعیت نیمه‌نشسته بگیرد.» و «با سر بالا خوابانده شود.» عکس این کار را می‌کنند — سر بالا می‌ماند و خون‌رسانی مغز بهتر نمی‌شود — و «با پاهای خم‌شده از مفصل زانو خوابانده شود.» وضعیت مربوط به آسیب شکم است و در غش چیزی را تغییر نمی‌دهد.

پرسش 591. در صورت از دست دادن هوشیاری، هنگامی که تنفس و گردش خون وجود دارد، برای کمک‌های اولیه مصدوم را در چه وضعیتی باید خواباند؟

1. به پشت، با لوله‌ای زیر سر
2. به پشت، با پاهای باز
3. مصدوم را در وضعیت پایدار به پهلو قرار دهید، به‌گونه‌ای که زانوهای خم‌شده زمین را لمس کنند و بازوی بالایی زیر گونه باشد.

نمایش پاسخ

پاسخ درست: 3. مصدوم را در وضعیت پایدار به پهلو قرار دهید، به‌گونه‌ای که زانوهای خم‌شده زمین را لمس کنند و بازوی بالایی زیر گونه باشد.

وقتی مصدوم هوشیاری خود را از دست داده اما تنفس و گردش خون دارد، او را در وضعیت پایدار به پهلو قرار می‌دهند، به‌گونه‌ای که زانوهای خم‌شده زمین را لمس کنند و بازوی بالایی زیر گونه باشد. این وضعیت پایدار است: بدن خودبه‌خود برنمی‌گردد، زبان راه هوایی را نمی‌بندد و مواد استفراغ آزادانه بیرون می‌ریزد. گزینه‌های «به پشت، با لوله‌ای زیر سر» و «به پشت، با پاهای باز» راه هوایی را در خطر می‌گذارند، و لوله زیر سر گردن را بیشتر خم می‌کند و راه هوایی را تنگ‌تر می‌سازد.

پرسش 593. وجود تنفس در مصدومی که هوشیاری خود را از دست داده است چگونه تشخیص داده می‌شود؟

1. چانه مصدوم را بگیرید، سر را به عقب خم کنید و حرکت قفسه سینه را 10 ثانیه تماشا کنید.
2. یک دست را روی پیشانی مصدوم بگذارید و با دو انگشت دست دیگر چانه را بالا برده و سر را به عقب خم کنید، سپس 10 ثانیه تنفس را بررسی کنید و تلاش کنید هوای بازدم را روی گونه خود حس کنید و حرکت قفسه سینه را ببینید
3. بدون خم کردن سر مصدوم، باید روی صورت او خم شوید و 10 ثانیه تنفس او را بررسی کنید، تلاش کنید هوای بازدم را روی گونه خود حس کنید و حرکت قفسه سینه را ببینید.

نمایش پاسخ

پاسخ درست: 2. یک دست را روی پیشانی مصدوم بگذارید و با دو انگشت دست دیگر چانه را بالا برده و سر را به عقب خم کنید، سپس 10 ثانیه تنفس را بررسی کنید و تلاش کنید هوای بازدم را روی گونه خود حس کنید و حرکت قفسه سینه را ببینید

پیش از بررسی تنفس باید راه هوایی را باز کرد، وگرنه زبان فرد بی‌هوش ممکن است آن را ببندد و مصدومی که نفس می‌کشد بی‌تنفس به نظر برسد. به همین دلیل یک دست را روی پیشانی مصدوم می‌گذارند و با دو انگشت دست دیگر چانه را بالا برده و سر را به عقب خم می‌کنند، سپس 10 ثانیه تنفس را بررسی می‌کنند و تلاش می‌کنند هوای بازدم را روی گونه حس کنند و حرکت قفسه سینه را ببینند. گزینه‌ای که «بدون خم کردن سر مصدوم» تنفس را بررسی می‌کند دقیقاً همان اشتباه را مرتکب می‌شود. گزینه‌ای که تنها چانه را می‌گیرد و فقط حرکت قفسه سینه را تماشا می‌کند ناقص است: قفسه سینه می‌تواند بدون ورود واقعی هوا حرکت کند، بنابراین باید هوای بازدم را نیز شنید و حس کرد.